Terapia uzależnień – jak, gdzie i kiedy szukać pomocy?

czas czytania: do 5 min

Uzależnienie to choroba, a nie zły charakter czy słaba wola. To problem zdrowotny, który zmienia sposób działania naszego mózgu. Gdy ktoś jest uzależniony, ma ogromną trudność z kontrolowaniem używania danej substancji lub wykonywania określonych czynności, nawet gdy wie, że przynosi to szkody.

Zapraszamy do zapoznania się z naszym przewodnikiem w którym znajdziesz odpowiedzi na takie pytania jak: jak działa uzależnienie, jakie są czynniki ryzyka uzależnienia, jak rozpoznać uzależnienie i jak jako Centrum Medyczne możemy pomóc Tobie lub osobie bliskiej.

Uzależnienie – podstawowe informacje

Uzależnienie opisywane jest jako zaburzenie kontroli używania substancji, wynikające z powtarzającego się lub ciągłego używania. Główną cechę uzależnienia stanowi silna wewnętrzna potrzeba użycia, manifestująca się brakiem kontroli nad żywaniem. W rezultacie rośnie znaczenie używania substancji, przedkładanego nad inne aktywności. Towarzyszy temu uporczywe używanie substancji pomimo występujących szkód i konsekwencji.

Ryzyko uzależnienia opiera się na trzech czynnikach:

  • geny (czynnik biologiczny) – jeśli w rodzinie były uzależnienia, ryzyko jest wyższe (40-60%). To jak dziedziczenie koloru oczu – nie mamy na to wpływu,
  • psychika (czynnik psychologiczny) – depresja, lęki, trauma, poczucie samotności – te problemy zwiększają ryzyko,
  • otoczenie (czynnik społeczny) – gdzie mieszkasz, z kim się spotykasz, czy substancje są łatwo dostępne, stres w domu czy pracy – to wszystko ma znaczenie.
Co dzieje się w mózgu osoby uzależnionej?

Wyobraź sobie, że Twój mózg ma „system nagrody” – część, która sprawia, że czujesz przyjemność, gdy jesz ulubione jedzenie, spotykasz się z bliskimi czy osiągasz coś ważnego.

Substancje uzależniające lub pewne zachowania „włamują się” do tego systemu i powodują:

  1. uwolnienie ogromnej ilości dopaminy (hormonu szczęścia) – znacznie więcej niż przy normalnych przyjemnościach,
  2. mózg „zapamiętuje” to silne uczucie i chce powtórki,
  3. z czasem normalne przyjemności przestają wystarczać – mózg „potrzebuje” substancji/zachowania.

Jak rozpoznać uzależnienie?

Zgodnie z najnowszymi wytycznymi wyróżnia się 3 stopnie uzależnienia:

  • epizod szkodliwego używania substancji,
  • szkodliwy wzorzec używania substancji,
  • uzależnienie od substancji.

Istnieje możliwość postawienia kilku diagnoz u jednego pacjenta w zależności od przyjmowanej substancji/zachowania.

Aby postawić diagnozę uzależnienia (ostateczny stopień), muszą występować co najmniej 2 z 3 głównych objawów, które powtarzają się przez ostatnie 12 miesięcy. Diagnozę można również postawić wtedy, gdy dana substancja jest używana codziennie lub prawie codziennie przez minimum 3 miesiące. Główne objawy to:

Upośledzona kontrola

Osoba ma trudność z kontrolowaniem: kiedy zaczyna brać substancję, ile jej przyjmuje, jak często, jak długo trwa używanie i kiedy kończy.

Często towarzyszy temu silna potrzeba sięgnięcia po substancję (tzw. głód), choć nie zawsze.

Rosnący priorytet (pierwszeństwo)

Używanie zaczyna mieć pierwszeństwo przed codziennymi obowiązkami, pracą, nauką, relacjami, zainteresowaniami czy dbaniem o zdrowie.

Mimo negatywnych skutków – takich jak problemy zdrowotne, rodzinne, zawodowe czy finansowe – osoba nadal sięga po substancję, a czasem robi to coraz częściej. Z czasem używanie zaczyna odgrywać centralną rolę w życiu.

Cechy fizjologiczne

Organizm przyzwyczaja się do substancji, przez co potrzeba coraz większych dawek, by uzyskać ten sam efekt (tolerancja).

Po odstawieniu mogą pojawić się nieprzyjemne objawy fizyczne lub psychiczne, takie jak niepokój, drżenie, potliwość, problemy ze snem czy rozdrażnienie. Te objawy nie muszą występować zawsze, ale mogą być ważnym sygnałem uzależnienia.

Znaki ostrzegawcze

Poniżej znajdziesz listę 11 znaków ostrzegawczych. Jeśli w ciągu ostatniego roku zauważyłeś u siebie lub bliskiej osoby co najmniej 2-3 z nich – to sygnał, że warto szukać pomocy.

  1. Używasz więcej lub dłużej niż planowałeś.
    Np. „Wypiję tylko jedno piwo” – a wypijasz pięć. „Pogram godzinę” – a grasz do 3 w nocy.
  2. Chcesz przestać, ale nie potrafisz.
    Obiecujesz sobie „to ostatni raz”, ale wracasz do tego znowu i znowu.
  3. Poświęcasz dużo czasu na zdobywanie, używanie i „dochodzenie do siebie”.
    Myślisz głównie o tym: gdzie zdobyć, kiedy użyć, jak się czujesz po tym.
  4. Silne pragnienie (craving).
    Bardzo potrzebujesz danej substancji lub czynności – tak, że nie możesz o tym przestać myśleć.
  5. Zaniedbywanie obowiązków i problemy w relacjach.
    Spóźniasz się do pracy/szkoły, nie wywiązujesz się z zadań w domu, kłopoty w związku..
  6. Rezygnujesz z ważnych rzeczy.
    Przestałeś spotykać się z przyjaciółmi, porzuciłeś hobby, które kochałeś.
  7. Używasz w niebezpiecznych sytuacjach.
    Np. pijesz i prowadzisz samochód, bierzesz narkotyki w niebezpiecznym miejscu.
  8. Kontynuujesz mimo problemów zdrowotnych.
    Wiesz, że to szkodzi (np. zaburzenia rytmu serca, pogłębienie depresji), ale nie przestajesz.
  9. Zwiększona tolerancja – potrzebujesz więcej.
    Ta sama dawka już nie działa – musisz brać więcej, żeby poczuć efekt.
  10. Pojawiają się objawy odstawienne.
    Gdy przestaniesz używać, czujesz się źle fizycznie lub psychicznie (drżą ręce, potliwość, lęk, rozdrażnienie).

Stopnie nasilenia uzależnienia:

• Łagodne – 2-3 znaki
• Umiarkowane – 4-5 znaków
• Ciężkie – 6 lub więcej znaków

Im więcej znaków, tym pilniejsza potrzeba profesjonalnej pomocy.


Umów się na terapię uzależnień i przejmij kontrolę nad swoim życiem!

Ginemedica – zespół specjalistów ds. uzależnień

W Ginemedica wierzymy, że każdy zasługuje na profesjonalną pomoc w walce z uzależnieniem. Nasz zespół składa się z doświadczonych specjalistów gotowych Cię wesprzeć na każdym etapie drogi do zdrowienia. Oferujemy wizyty z zakresu:

Terapia
uzależnień

dla osób uzależnionych od alkoholu, narkotyków lub hazardu

Terapia
współuzależnienia

dla osób, które pozostają w bliskiej relacji z osobą uzależnioną

Konsultacja
rodzinna

dla rodzin, w których co najmniej u jednej osoby występuje uzależnienie

Terapia
DDA

dla dorosłych osób, które wychowywały się w rodzinie z problemem alkoholowym lub innymi formami uzależnień

Konsultacja
psychiatryczna

dla osób które mają choroby współwystępujące, takie jak: depresja, lęk, czy zaburzenia snu

Najczęściej zadawane pytania

Jak długo trwa terapia uzależnień?

To bardzo indywidualna sprawa. Wczesne programy trwają 1-3 miesiące, ale pełne zdrowienie to często proces trwający lata. Według badań, minimalny skuteczny czas to około 3 miesiące intensywnej terapii.

Program Ograniczania Picia (POP) to forma terapii, skierowana do osób z problemem alkoholowym, której celem nie jest całkowita abstynencja, lecz wypracowanie bezpiecznego, kontrolowanego wzorca konsumpcji alkoholu. Program opiera się na wspólnym z terapeutą ustaleniu planu dotyczącego ilości, częstości oraz sytuacji, w których alkohol może być spożywany.

W naszym Centrum Medycznym Program Ograniczania Picia prowadzi mgr Tomasz Kocoń.

To sytuacja, gdy ktoś ma uzależnienie PLUS inne zaburzenie psychiczne, np. depresję, lęki czy PTSD. Jest to bardzo częste – połowa osób uzależnionych ma też inny problem psychiczny. Ważne, żeby leczyć OBA problemy jednocześnie.

Zazwyczaj nie, ale to zależy od substancji i osoby. Niektóre narkotyki (jak heroina czy metamfetamina) bardzo szybko uzależniają. Osoby z traumą lub genetycznymi predyspozycjami są bardziej narażone. Najlepiej w ogóle nie ryzykować.

Teoretycznie niektórzy ludzie osiągają abstynencję sami, ale jest to trudne i ryzykowne, szczególnie w ciężkich uzależnieniach. Profesjonalna pomoc ZNACZNIE zwiększa szanse na sukces i jest bezpieczniejsza. Np. odstawienie alkoholu bez nadzoru może być śmiertelnie niebezpieczne.

Bycie blisko osoby uzależnionej jest ogromnym obciążeniem emocjonalnym. To, co możesz zrobić, ma znaczenie, ale warto pamiętać, że nie masz mocy „wyleczyć” partnera. Możesz natomiast realnie zwiększyć szansę, że podejmie leczenie i jednocześnie zadbać o siebie.

Zadbaj o komunikację „ja”, stawiaj granice, nie bierz odpowiedzialności za uzależnienie, zachęcaj do profesjonalnej pomocy… a także poszukaj wsparcia także dla siebie.

Źródła

Modrzyński, R. (2023). Zaburzenia wynikające z używania substancji w ICD-11. Zmiany w diagnostyce klinicznej.

Treść artykułu została zweryfikowana przez terapeutę uzależnień, mgr Tomasza Koconia.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Celem materiału jest promocja zdrowia i profilaktyki chorób. Pamiętaj, że proces leczenia powinien być dostosowywany do indywidualnej sytuacji pacjenta. Jeżeli zauważasz u siebie niepokojące objawy, skonsultuj je z lekarzem.