Dieta przy endometriozie – jak sposób odżywiania może wspierać płodność?

czas czytania: do 15 min

Endometrioza to jedna z najczęstszych chorób ginekologicznych kobiet w wieku rozrodczym, która może wpływać nie tylko na codzienne funkcjonowanie, ale również na płodność. Choć nie istnieje dieta, która leczy endometriozę, coraz więcej badań wskazuje, że odpowiednio skomponowany sposób odżywiania może wspierać organizm, zmniejszać ryzyko niedoborów pokarmowych oraz stanowić ważny element kompleksowego leczenia.

W tym artykule wyjaśniamy, co na temat diety przy endometriozie mówią aktualne rekomendacje naukowe, czy warto eliminować gluten i nabiał oraz jakie nawyki żywieniowe mogą wspierać kobiety planujące ciążę.

Endometrioza a planowanie ciąży

Endometrioza dotyczy około 10% kobiet w wieku rozrodczym i jest jedną z najczęstszych przyczyn przewlekłego bólu miednicy oraz trudności z zajściem w ciążę. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta z rozpoznaniem endometriozy będzie miała problemy z płodnością. Wiele pacjentek zachodzi w ciążę naturalnie, jednak sama choroba może utrudniać ten proces.

Podczas konsultacji dietetycznej często okazuje się, że pacjentki skupiają się przede wszystkim na eliminowaniu kolejnych produktów z jadłospisu. Tymczasem dużo większe znaczenie ma uporządkowanie podstaw – regularne posiłki, odpowiednia ilość białka, zdrowych tłuszczów oraz wyrównanie ewentualnych niedoborów składników odżywczych.

Dlatego zamiast szukać „diety na endometriozę”, zdecydowanie lepiej skupić się na budowaniu modelu żywienia, który będzie dopasowany do potrzeb organizmu, możliwy do utrzymania na co dzień i wspierający zdrowie również w okresie przygotowań do ciąży.

Co wiemy na podstawie aktualnych badań?

Aktualne wytyczne Europejskiego Towarzystwa Rozrodu Człowieka i Embriologii (ESHRE) nie rekomendują jednej konkretnej diety jako metody leczenia endometriozy. Nie oznacza to jednak, że żywienie pozostaje bez wpływu na przebieg choroby.

Spośród różnych modeli żywienia najwięcej uwagi poświęca się obecnie modelowi śródziemnomorskiemu. Wynika to z jego potencjalnego działania przeciwzapalnego oraz korzystnego wpływu na zdrowie metaboliczne, które zostały dobrze opisane w badaniach dotyczących wielu chorób przewlekłych. Opiera się on na dużej ilości warzyw i owoców, pełnoziarnistych produktach zbożowych, roślinach strączkowych, oliwie z oliwek, orzechach oraz regularnym spożyciu ryb.

Model śródziemnomorski to dobry punkt wyjścia, ale nie jedyny element, na którym warto się skupić. Warto pamiętać, że największe znaczenie mają codzienne, konsekwentnie wprowadzane zmiany.

Praktyczne wskazówki dietetyczne

Wiele pacjentek oczekuje jednego schematu żywienia. W praktyce jednak znacznie większe znaczenie ma to, jak wygląda Twój sposób odżywiania przez większość dni w roku oraz powtarzalność nawyków stylu życia.

Należy jednak pamiętać, że każda kobieta z endometriozą ma inne objawy, wyniki badań oraz potrzeby żywieniowe. Z tego względu model żywienia i ewentualna suplementacja powinny być zawsze dobierane indywidualnie po konsultacji ze specjalistą.

Jak zatem zaczać dbać o siebie chorując na endometriozę oraz na co zwracać szczególną uwagę w kontekście żywienia?

Komponowanie posiłków

Każdy główny posiłek postaraj się komponować według prostego schematu:

  • źródło białka,
  • duża porcja warzyw,
  • pełnoziarniste produkty zbożowe lub inne źródło węglowodanów złożonych,
  • zdrowe tłuszcze, takie jak oliwa z oliwek, orzechy czy pestki,
  • błonnik oraz fermentowane produkty mleczne lub kiszonki – coraz więcej badań wskazuje na możliwy związek między mikrobiotą jelitową, a funkcjonowaniem układu odpornościowego oraz procesami zapalnymi.

Dopasowana suplementacja

Suplementacja nie powinna zastępować prawidłowo skomponowanego modelu żywienia, jednak w wielu przypadkach może stanowić jego wartościowe uzupełnienie. Jej dobór zawsze powinien uwzględniać wyniki badań laboratoryjnych, stan zdrowia oraz aktualne zalecenia lekarza lub dietetyka.

Warto zwrócić uwagę na poziom: kwasów tłuszczowych omega-3, witaminy D, żelaza i N-acetylocysteiny (NAC).

O każdym z tych składników przeczytasz w dalszej części artykułu.

Nawyki żywieniowe

Zadbaj o nawyki okołoposiłkowe:

  • spożywanie posiłków w spokoju (bez telewizora oraz smartfonów),
  • regularne spożywanie posiłków oraz ograniczenie podjadania, jeśli nie wynika ono z rzeczywistego głodu (pomaga to wspierać prawidłową pracę układu pokarmowego i utrzymanie stabilnej glikemii),
  • spacer po posiłku, jeśli istnieje taka możliwość.

Unikanie błędów

Unikaj błędów żywieniowych:

  • rozpoczynanie restrykcyjnych diet bez wskazań,
  • eliminacja glutenu i nabiału „na wszelki wypadek”,
  • pomijanie śniadań lub nieregularne posiłki,
  • stosowanie wielu suplementów jednocześnie bez konsultacji.


Nie czekaj – umów się na konsultację dietetyczną

Warto wiedzieć

Kluczowe składniki wspierające organizm

Kwasy tłuszczowe omega-3

Kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA i DHA) wykazują działanie przeciwzapalne i uczestniczą w regulacji odpowiedzi immunologicznej organizmu. Ponieważ endometriozie towarzyszy przewlekły stan zapalny, odpowiednia podaż tych kwasów może stanowić jeden z elementów wspierających leczenie oraz przygotowanie organizmu do ciąży.

Najlepszym źródłem EPA i DHA są tłuste ryby morskie, takie jak łosoś, makrela, śledź czy sardynki. Jeżeli pojawiają się one w jadłospisie rzadziej niż 1–2 razy w tygodniu, po konsultacji ze specjalistą warto rozważyć suplementację.

N-acetylocysteina (NAC)

NAC jest prekursorem glutationu – jednego z najważniejszych przeciwutleniaczy w organizmie. Badania sugerują, że może wpływać na ograniczenie stresu oksydacyjnego oraz wspierać funkcje rozrodcze u części kobiet z endometriozą.

Mimo obiecujących wyników nie jest to suplement zalecany rutynowo każdej pacjentce, dlatego decyzję o jego stosowaniu warto omówić z lekarzem lub dietetykiem.

Witamina D

Witamina D odgrywa ważną rolę nie tylko w utrzymaniu zdrowych kości, ale również wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i może uczestniczyć w regulacji procesów związanych z płodnością.

Niedobór witaminy D jest bardzo częsty u kobiet w Polsce, dlatego warto oznaczyć jej stężenie we krwi i dobrać odpowiednią dawkę indywidualnie. Zarówno zbyt niskie, jak i nadmiernie wysokie stężenie witaminy D nie jest korzystne dla organizmu.

Żelazo

Obfite i przedłużające się miesiączki, często towarzyszące endometriozie, mogą zwiększać ryzyko niedoboru żelaza oraz rozwoju anemii. Objawami niedoboru mogą być między innymi przewlekłe zmęczenie, osłabienie, pogorszenie koncentracji, bladość skóry czy duszność podczas wysiłku.

Dlatego warto regularnie kontrolować morfologię krwi oraz stężenie ferrytyny, które pozwala ocenić zapasy żelaza w organizmie. Suplementację należy wdrażać wyłącznie w przypadku potwierdzonego niedoboru i pod kontrolą specjalisty, ponieważ nadmiar żelaza również może być szkodliwy.

Gluten i nabiał

To prawdopodobnie jeden z największych mitów. Wiele kobiet zgłasza się do gabinetu przekonanych, że po diagnozie powinny natychmiast wykluczyć gluten, nabiał, a czasem nawet większość produktów zawierających węglowodany. Najczęściej wynika to z informacji znalezionych w mediach społecznościowych lub na forach internetowych.

Aktualna wiedza naukowa nie potwierdza jednak, że takie postępowanie jest konieczne u każdej kobiety z endometriozą. Jeżeli nie występują konkretne wskazania medyczne, rutynowe eliminowanie całych grup produktów zwykle nie przynosi dodatkowych korzyści, a może zwiększać ryzyko niedoborów i powodować niepotrzebny stres związany z jedzeniem.

Dietetyk w Ginemedica – Twoje wsparcie

W Ginemedica ekspertką w zakresie dietoterapii osób z endometriozą oraz kobiet w ciąży jest dietetyk kliniczny, mgr Roksana Górowska.

zdjęcie: Roksana Górowska, dietetyk kliniczny

„W swojej pracy widzę, jak wiele kobiet czuje się zagubionych w natłoku sprzecznych informacji dotyczących żywienia. Moim zadaniem jako dietetyka nie jest tworzenie coraz dłuższej listy zakazów. Wręcz przeciwnie – zależy mi, aby pomóc pacjentce zbudować sposób odżywiania, który będzie wspierał jej zdrowie, zmniejszał ryzyko niedoborów, utrzymywał prawidłową masę ciała oraz dawał poczucie bezpieczeństwa. Uważam, że właśnie te elementy mogą mieć znaczenie dla zdrowia reprodukcyjnego.”

Jeżeli chorujesz na endometriozę, warto rozważyć konsultację dietetyczną szczególnie wtedy, gdy:

  • planujesz ciążę,
  • masz nasilone dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego,
  • zmagasz się z niedoborami (np. żelaza lub witaminy D),
  • nie wiesz, które informacje dotyczące żywienia są wiarygodne,
  • rozważasz wprowadzenie eliminacji lub suplementacji.

Najczęstsze pytania dotyczące diety osób z endometriozą

Czy dieta może wyleczyć endometriozę?

Nie. Aktualny stan wiedzy naukowej nie potwierdza, że istnieje dieta, która leczy endometriozę lub powoduje cofnięcie się zmian chorobowych. Odpowiednio skomponowany model żywienia może natomiast wspierać organizm, zmniejszać ryzyko niedoborów pokarmowych, pomagać w utrzymaniu prawidłowej masy ciała i stanowić ważny element kompleksowego leczenia.

Nie ma jednej diety zalecanej wszystkim kobietom z endometriozą. Aktualne badania wskazują jednak, że korzystny może być sposób odżywiania oparty na zasadach diety śródziemnomorskiej, bogatej w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, ryby, oliwę z oliwek oraz orzechy. Model żywienia powinien być zawsze dostosowany do indywidualnych potrzeb, objawów oraz wyników badań.

Nie. Rutynowa eliminacja glutenu nie jest zalecana u wszystkich kobiet z endometriozą. Wykluczenie produktów glutenowych powinno wynikać z konkretnych wskazań medycznych, takich jak celiakia lub nadwrażliwość na gluten potwierdzona przez lekarza. Nieuzasadnione eliminacje mogą prowadzić do niedoborów pokarmowych i niepotrzebnie ograniczać codzienny jadłospis.

Nie ma dowodów naukowych, które potwierdzałyby konieczność eliminacji nabiału u każdej kobiety z endometriozą. Jeżeli produkty mleczne są dobrze tolerowane, mogą stanowić wartościowe źródło białka, wapnia oraz innych składników odżywczych. Decyzję o ich ograniczeniu warto podejmować indywidualnie i po konsultacji ze specjalistą.

Nie zawsze. Suplementacja powinna być dobierana indywidualnie na podstawie wyników badań laboratoryjnych, sposobu żywienia oraz zaleceń lekarza lub dietetyka. U części kobiet uzasadnione może być stosowanie witaminy D, kwasów omega-3 lub preparatów żelaza, jednak nie powinny być one przyjmowane rutynowo bez wcześniejszej oceny stanu zdrowia.

Najczęstsze działania niepożądane są łagodne i obejmują np.:

  • ból, obrzęk i zaczerwienienie, zasinienie, świąd w miejscu wstrzyknięcia,
  • ból głowy,
  • gorączkę,
  • uczucie zmęczenia,
  • zawroty głowy,
  • nudności.

Tak. Oprócz odpowiedniego sposobu odżywiania znaczenie mają również regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu, ograniczenie używek, redukcja przewlekłego stresu oraz dbanie o zdrowie psychiczne. Wszystkie te elementy wspierają ogólny stan zdrowia i stanowią ważną część kompleksowej opieki nad kobietą z endometriozą.

Konsultacja dietetyczna może być szczególnie pomocna, jeśli planujesz ciążę, zmagasz się z niedoborami składników odżywczych, masz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, rozważasz eliminację glutenu lub nabiału albo nie wiesz, które informacje dotyczące żywienia są zgodne z aktualną wiedzą medyczną. Dietetyk pomoże dobrać model żywienia dopasowany do Twoich potrzeb i stanu zdrowia.

Źródła

Becker, C. M., Bokor, A., Heikinheimo, O., Horne, A. W., Jansen, F., Kiesel, L., King, K., Kvaskoff, M., Nap, A., Petersen, K., Saridogan, E., Tomassetti, C., Vanhie, A., Vermeulen, N., & ESHRE Endometriosis Guideline Group. (2022). ESHRE guideline: Endometriosis. Human Reproduction Open, 2022(2), hoac009.
https://academic.oup.com/hropen/article/2022/2/hoac009/6537540

Kędzia, M., i wsp. (2024). Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 9(1), 1–16.
https://ptgip.edu.pl/rekomendacja/rekomendacje-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-dotyczace-postepowania-u-kobiet-z-endometrioza/

Korcz, Z., Skibińska, S., & Pastusiak, K. (2022). Wpływ wybranych modeli żywieniowych na płodność kobiet i mężczyzn. Forum Zaburzeń Metabolicznych, 13(2), 76–83.
https://journals.viamedica.pl/forum_leczenia_otylosci/article/view/91791

Jurkiewicz-Przondziono, J., Lemm, M., Kwiatkowska-Pamuła, A., Ziółko, E., & Wójtowicz, M. (2017). Influence of diet on the risk of developing endometriosis. Ginekologia Polska, 88(2), 96–102.
https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/view/GP.a2017.0017/42966%EF%BB%BF

Nirgianakis, K., Egger, K., Kalaitzopoulos, D. R., Lanz, S., Bally, L., & Mueller, M. D. (2022). Effectiveness of Dietary Interventions in the Treatment of Endometriosis: a Systematic Review. Reproductive Sciences, 29(1), 26–42.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33761124/

Treść artykułu została stworzona przez dietetyka klinicznego, mgr Roksanę Górowską.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Celem materiału jest promocja zdrowia i profilaktyki chorób. Pamiętaj, że proces leczenia powinien być dostosowywany do indywidualnej sytuacji pacjenta. Jeżeli zauważasz u siebie niepokojące objawy, skonsultuj je z lekarzem.