czas czytania: do 10 min
Wokół HPV narosło wiele mitów. Często mówi się o nim wyłącznie w kontekście kobiet i raka szyjki macicy, tymczasem wirus może stanowić zagrożenie również dla mężczyzn. Wiedza na temat zakażenia, profilaktyki i dostępnych badań pozwala skutecznie zmniejszyć ryzyko zdrowotne i szybciej wykrywać niepokojące zmiany.
W tym artykule znajdziesz kluczowe i potwierdzone naukowo informacje o wirusie, powodowanych chorobach oraz szczepieniach.
Czym jest HPV?
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to grupa ponad 200 typów wirusów, które infekują skórę i błony śluzowe człowieka. Poszczególne typy wirusa różnią się między sobą ryzykiem wywoływania zmian chorobowych. Infekcja najczęściej przebiega bezobjawowo, choć w niektórych przypadkach mogą pojawić się brodawki.
W praktyce medycznej funkcjonuje podział typów wirusa HPV na wirusy wysokoonkogenne (czyli takie, które charakteryzują się wysoką złośliwością i mogą prowadzić do rozwoju nowotworu) oraz niskoonkogenne:
Najczęstsze wysokoonkogenne typy HPV: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59. Mogą prowadzić do wystąpienia raka szyjki macicy, raka odbytu, pochwy, sromu, prącia, gardła oraz migdałków.
Najczęstsze niskoonkogenne typy HPV: 6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 72. Mogą prowadzić do powstania kłykcin kończystych, które są zmianami łagodnymi lub do nawracającej brodawczakowatości krtani.
Najważniejsze informacje o wirusie
rak szyjki macicy powodowany jest przez wirus HPV
jest on drugim nowotworem najczęściej
występującym u kobiet w wieku rozrodczym
80% osób aktywnych seksualnie
zakaża się wirusem HPV
w którymś momencie życia
z czego najwyższy wskaźnik infekcji występuje
u aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn do 25 roku życia
większość osób przejdzie infekcję HPV bezobjawowo…
jednak u części wirus przejdzie w formie przetrwałą, która może być przyczyną rozwoju różnego rodzaju nowotworów
wirus HPV ma zdolność
do „ukrycia się” w organizmie
może jednak pod wpływem pewnych czynników
(stres, obniżona odporność)
uaktywnić się nawet po kilku latach
Uwaga: Wirus HPV nie rozprzestrzenia się jedynie przez stosunek płciowy, ale także poprzez bezpośredni kontakt ze skórą, błonami śluzowymi lub płynami ustrojowymi osoby zarażonej.
Do zakażenia wirusem może dojść poprzez jakikolwiek kontakt intymny (stosunek lub dotykanie narządów płciowych). W rzadkich przypadkach wirus może zostać przeniesiony podczas porodu z matki na nowonarodzone dziecko.
Diagnostyka HPV w Ginemedica
Test HPV HR z genotypowaniem to badanie molekularne, które wykrywa DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Materiał do badania u pacjentek pobiera się za pomocą specjalnej szczoteczki z kanału szyjki macicy w trakcie wizyty ginekologicznej lub podczas konsultacji u położnej. W przypadku pacjentów materiał ten może zostać pobrany w trakcie wizyty u urologa bądź lekarza dermatologa-wenerologa.
Cała procedura jest całkowicie bezbolesna, choć sam moment pobrania może powodować chwilowy dyskomfort (uczucie szczypania lub parcia). Cała procedura trwa zaledwie kilkanaście sekund.
W Ginemedica najczęściej wykonywanym badaniem jest wymaz HPV HR 14 typów, który obejmuje badanie obecności 14 typów wysokoonkogennych (typy: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 68) wirusa brodawczaka ludzkiego. U kobiet często jest wykonywany razem z wymazem cytologicznym (cytologia LBC).
Bezpłatne badanie HPV
W ramach Narodowego Funduszu Zdrowia pacjentki mogą zgłaszać się do poradni położniczo-ginekologicznych w celu wzięcia udziału w programie profilaktycznym, w ramach którego wykonywany jest bezpłatny wymaz w kierunku HPV. Warto zaznaczyć, że badanie to weryfikuje obecność dwóch głównych typów wysokoonkogennych (w tym najgroźniejszych 16 i 18) i standardowo przysługuje raz na 5 lat. Oferta skierowana jest dla wszystkich kobiet objętych ubezpieczeniem zdrowotnym, znajdujących się pomiędzy 25. a 64. rokiem życia, które nie wykonywały bezpłatnej cytologii w okresie ostatnich 3 lat.
Chcąc zapewnić sobie pełną profilaktykę, warto rozważyć regularne wykonywanie komercyjnych, poszerzonych testów DNA HPV, które precyzyjnie identyfikują pełen panel wszystkich 14 typów wirusa o wysokim potencjale onkogennym. Plan wykonywania badań profilaktycznych najlepiej omówić ze swoim lekarzem prowadzącym, aby ustalić działania odpowiadające aktualnemu stanowi zdrowia pacjentki.
Czy badanie HPV zastąpi cytologię?
Przez wiele lat cytologia była podstawowym badaniem profilaktycznym w kierunku raka szyjki macicy. Obecnie jednak europejskie rekomendacje coraz wyraźniej wskazują, że główną rolę w profilaktyce powinien odgrywać test HPV DNA.
W ramach inicjatywy European Commission Initiative on Cervical Cancer (EC-CvC) opublikowano nowe wytyczne dotyczące profilaktyki raka szyjki macicy. Eksperci zalecają stosowanie testu HPV jako podstawowego badania przesiewowego u kobiet w wieku 30–50 lat w populacyjnych programach profilaktycznych.
Dlaczego test HPV zyskuje tak duże znaczenie?
Test HPV pozwala wykryć obecność wirusa wysokiego ryzyka jeszcze zanim pojawią się zmiany komórkowe widoczne w cytologii. Dzięki temu możliwe jest wcześniejsze objęcie pacjentki odpowiednią kontrolą i diagnostyką.
Warto jednak podkreślić, że cytologia nie znika całkowicie z diagnostyki. Nadal pozostaje bardzo ważnym elementem oceny zmian szyjki macicy i może być wykonywana jako tzw. badanie triage, czyli pogłębiające diagnostykę po dodatnim wyniku testu HPV.
zdjęcie poglądowe przedstawiające sposób pobierania materiału do badania cytologicznego
Nie czekaj – umów się na diagnostykę i szczepienie HPV
Szczepionka przeciw HPV
Obok badań diagnostycznych, zaliczanych do tzw. profilaktyki wtórnej, bardzo ważnym elementem jest profilaktyka pierwotna, czyli szczepienia przeciw HPV.
Szczepionki przeciw HPV zawierają specjalnie przygotowane białka, które przypominają zewnętrzną otoczkę wirusa. Dzięki temu układ odpornościowy (naturalny system obronny organizmu) stymuluje wytwarzanie przeciwciał przeciwko określonym typom wirusa HPV, w celu zabezpieczenia przed chorobami wywoływanymi przez te wirusy.
Szczepionki nie zawierają żywego wirusa ani materiału genetycznego HPV, dlatego nie mogą wywołać zakażenia.
Szczepienia w Ginemedica
W Ginemedica oferujemy szczepionkę 9-walentną, która podawana w celu zabezpieczenia przed chorobami wywoływanymi przez wirusy brodawczaka ludzkiego (HPV) typu 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58. Do chorób tych należą:
- zmiany przednowotworowe i rak żeńskich narządów płciowych (szyjki macicy, sromu i pochwy),
- zmiany przednowotworowe i rak odbytu,
- brodawki narządów płciowych u mężczyzn i kobiet.
Schemat szczepień dla osób dorosłych
Najczęstsze pytania dotyczące HPV
Nie. HPV może zakażać zarówno kobiety, jak i mężczyzn. Mężczyźni również mogą chorować na nowotwory związane z HPV oraz przekazywać wirusa partnerkom i partnerom.
Tak. Szczepionki przeciw HPV są dokładnie przebadane i stosowane na całym świecie od wielu lat. Ich bezpieczeństwo potwierdzają liczne badania i rekomendacje organizacji medycznych.
Najczęstsze działania niepożądane są łagodne i obejmują np.:
- ból, obrzęk i zaczerwienienie, zasinienie, świąd w miejscu wstrzyknięcia,
- ból głowy,
- gorączkę,
- uczucie zmęczenia,
- zawroty głowy,
- nudności.
Nie. Szczepionka nie zawiera żywego wirusa i nie może wywołać zakażenia.
Tak. Szczepienie bardzo zmniejsza ryzyko zachorowania, ale nie chroni przed wszystkimi typami HPV. Dlatego kobiety nadal powinny regularnie wykonywać badania profilaktyczne, takie jak cytologia lub test HPV.
W przypadku osób zarażonych już jednym lub kilkoma typami HPV objętymi szczepionką, szczepionka może nadal chronić przed chorobami związanymi z innymi typami HPV zawartymi w szczepionce.
Drugą dawkę należy podać co najmniej miesiąc po pierwszej dawce, a trzecią dawkę należy podać co najmniej 3 miesiące po dawce drugiej. Wszystkie trzy dawki powinny być podane w ciągu 1 roku.
Jeśli pacjentka jest w ciąży, podejrzewa ciążę lub planuje macierzyństwo, przed przyjęciem szczepionki powinna skonsultować się z lekarzem.
Dotychczasowe dane dotyczące kobiet szczepionych w czasie ciąży nie wskazują na zwiększone ryzyko poronienia ani wystąpienia wad wrodzonych u dziecka. Mimo to, w przypadku ciąży lub zajścia w ciążę podczas cyklu szczepień, zaleca się odroczenie kolejnych dawek do czasu zakończenia ciąży.
Szczepionka może być stosowana u kobiet karmiących piersią oraz planujących karmienie piersią.
QUIZ – ile wiesz na temat wirusa HPV?
Źródła
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, Polskie Towarzystwo Pediatryczne, Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej, Polskie Towarzystwo Wakcynologii oraz Polskie Towarzystwo Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy. (2024). Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej, Polskiego Towarzystwa Wakcynologii oraz Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy w zakresie szczepień profilaktycznych przeciwko zakażeniom wirusami brodawczaka ludzkiego w Polsce.
https://ptgip.edu.pl/rekomendacja/rekomendacje-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-polskiego-towarzystwa-pediatrycznego-polskiego-towarzystwa-medycyny-rodzinnej-polskiego-towarzystwa-ginekologii-onkologicznej-polskiego/
Ministerstwo Zdrowia. (2025). Profilaktyka raka szyjki macicy. Portal Pacjent.gov.pl.
https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy
European Commission, Joint Research Centre. (2024). European guidelines on cervical cancer screening and diagnosis.
https://cancer-screening-and-care.jrc.ec.europa.eu/en/ec-cvc/european-cervical-cancer-guidelines?topic=328&usertype=327#guideline
Merck Sharp & Dohme B.V. (2025). Gardasil 9 – Charakterystyka produktu leczniczego. European Medicines Agency.
https://www.ema.europa.eu/pl/documents/product-information/gardasil-9-epar-product-information_pl.pdf
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Celem materiału jest promocja zdrowia i profilaktyki chorób. Pamiętaj, że proces leczenia powinien być dostosowywany do indywidualnej sytuacji pacjenta. Jeżeli zauważasz u siebie niepokojące objawy, skonsultuj je z lekarzem.
